/90

مشكاة، شماره ي 86، بهار 1384،ص85

 

جایگاه کلامی نظریه فطرت در اندیشه استاد مطهری

 

منابع مقاله:

فصلنامه مشکوة، شماره 86، نگارش، حمید؛

 

 

عضو هیأت علمی پژوهشکده تحقیقات اسلامی

پیش درآمد

 

در میان اندیشمندان دینی، بی تردید متکلّم فرزانه معاصر، استاد مطهری برجسته ترین شخصیتی بود که توانست ضمن تبیین جایگاه واقعی علم کلام، از اسلام نظامی جامع و فراگیر ارائه دهد که پاسخگوی همه نیازهای آدمی و دربردارنده سعادت او در هر دو سرا باشد. دغدغه و دلمشغولی استاد، دفاع از دین بود؛ لذا با ژرف اندیشی و وسعت دید به عنوان دیده بانی بزرگ ضمن تشریح آموزه های دین، دفاع از آنها را در رویارویی با شبهات و ابهامات بیگانگان در دستور کار خود قرار داد. تبیین حقوق زن، مسئله حجاب، فلسفه اخلاق، جاودانگی دین، نیاز به دین، علم و دین، و... به رغم تنوع، از نظر تعلق به گستره های معرفتی و تمایز روشی در دیدگاه استاد به عنوان کار کلامی قلمداد گردید.

 

از منظر استاد مطهری همانند حکما تمایز علوم به موضوعات است و حتی ایشان وحدت مسائل علم کلام را وحدت اعتباری می داند و درباره علم کلام به روش و غرض آن بیشتر نظر می کند تا در موضوع آن؛ لذا علم کلام مجموعه مطالبی است که در دفاع از حریم دین و اثبات آن و رد دیدگاه مخالفان بیان می شود. به عبارت دیگر استاد معتقد است وظیفه علم اخلاق، حقوق، فقه و... تنها بیان دیدگاههای اخلاقی، حقوقی و فقهی است، ولی دفاع از آنها در برابر شبهات به عهده علم کلام می باشد، به گونه ای که یک متکلّم می تواند در مسائل جامعه شناسی، حقوق و... وارد شود و تنها از آن جهت که به دین ارتباط پیدا می کند رفع شبه کند. تألیف کتابهایی همانند نظام حقوق زن در اسلام، مسئله حجاب، خدمات متقابل ایران و اسلام و... در همین راستا معنی پیدا می کند.

 

از جمله مسائل مهمی که استاد به آن پرداخته است فطرت می باشد. این مقاله می کوشد بعضی از کارکردهای کلامی این نظریه را در آثار به جای مانده از ایشان تبیین کند. در واقع فرضیه تحقیق حاضر بیان نقش کلیدی فطرت در حوزه های گوناگون همانند انسان شناسی و دین شناسی را


صفحه:
کتابخانه دیجیتال بنیاد شهید مطهری