• لیست فهرست خالی می باشد
/90

فصلنامه رواق اندیشه، شماره 40/ ص: 31

در دو گروه عمده طبقه بندی کرد؛ نخست آنها که کوشیدند با وام گیری از تمدن غربی و محصولات دانش و اندیشه بشری، به احیای تفکر دینی بپردازند، اما راهی را در پیش نگرفتند که آنها را به سرمنزل مقصود برساند؛ زیرا حقیقت فکر دینی را به خوبی نشناختند و با شفقت و تعصب بر دین، به گمان خود در احیای تفکر دینی، تلاش کردند، و گروه دیگر که استاد مطهری نیز در این گروه بود کوشیدند تا با تفکر دینی، روح و حیات در کالبد به مردم بدهند. استاد مطهری با ژرف نگری دین شناسانه و تفکر خلاق و قوی خود، مکتبی را پایه گذاری کرد که احیای دینی جامعه و تحقق حیات معنوی را در صدر اهداف خود داشت.

ماهیت تفکر دینی

 

تفکر دو گونه است؛ یا بر پایه امور دنیایی و برای جلب منافع این جهانی است و یا بر پایه امور معنوی و برای شناخت و کشف حقیقت است.

 

تفکر دینی آن گاه رخ می دهد که انسان حداقل برای لحظه ای خود را از محدودیت در حواس مادی و هوسهای عادی رها می بیند و ندای حقیقت را می شنود. در تفکر دینی، حقایق هستی از حجاب غفلت و نادانی بیرون می آید. طنین ندای حق، حرکتی را پدید می آورد که استاد مطهری آن را چنین بیان می کنند: «تفکر دینی، از بسائط، مرکبات ساختن و از مفردات، قضایا ساختن و از قضایا، قیاسات تشکیل دادن و نتیجه گرفتن است.»(1)

 

فکر، نوعی حرکت باطنی است و محور اصلی بحث در سیر باطنی سه چیز است: متحرک، مسافت و هدف.

 

[بر این اساس] سیر باطنی سه گونه است:

 

«1 این که این سه امر، جدای از یکدیگر باشد؛ مثلاً در جایی که انسان درباره نظم جهان برای پی بردن به توحید خالق می اندیشد، «روح اندیشمند» او متحرک، «نظم جهان» مسافت و «پی بردن به توحید خالق» هدف است؛ یعنی او نظم جهان را بررسی می کند و به این مقصد می رسد که خالق خدای یکتاست. هر متحرک، محرکی را طلب می کند و محرک کل، خدای واحد است...

 

2 این که متحرک و مسافت یکی و هدف، جدا باشد مانند انسانی که در راه معرفت نفس، تلاش و کوشش می کند و از راه خودشناسی، به خداشناسی می رسد... در این صورت، متحرک و مسافت، خود نفس و هدف، رسیدن به توحید خداست.

 

3 این که نفس از راه بررسی عمیق، هدف را از راه خود هدف می شناسد و مسافت و هدف یکی

_______________________________

1 مرتضی مطهری، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، چاپ چهارم، 1357، ج 6، ص 245.


صفحه:
کتابخانه دیجیتال بنیاد شهید مطهری